GOŁĄB WCZORAJ I DZIŚ

Miejscowość Gołąb położona jest w województwie lubelskim, w powiecie puławskim w gminie Puławy. Leży po prawej stronie Wisły, między Puławami  a Dęblinem przy trasie Nadwiślańskiej. Obszar zabudowy Gołębia rozciąga się  z północy  na południe na długości około 5 km zaś ze wschodu na zachód około 2 km. Gołąb zamieszkuje 2167 osób, co sprawia że jest on największą wsią Gminy Puławy. Jest miejscowością o bardzo bogatej historii.

Pierwsze ślady osadnictwa i pobytu człowieka w Gołębiu pojawiają się około 3500 lat temu w okresie przedsłowiańskiej kultury trzcinieckiej. Z tego okresu pochodzą znalezione wyroby z brązu. Następnie ślady osadnictwa pochodzą z II i III wieku naszej ery z okresu wpływów rzymskich, należących do zachodnio – słowiańskiej ludności Wenedów. Z tego okresu pochodzi cmentarzysko, w którym znaleziono wyroby z żelaza.

Pierwsze wzmianki o wsi Gołąb pochodzą z XII wieku, kiedy to stanowiła siedzibę starostwa niegrodowego Gołąb, również dla okolicznych królewszczyzn. Jak podają źródła kościelne w latach 1170 – 1183 Kazimierz Sprawiedliwy wzniósł tu dwa kościoły drewniane, jeden pod wezwaniem Św. Katarzyny, drugi pod wezwaniem Św. Floriana. Kościoły te istniały do 1419 roku, a proboszczami tej parafii mianowano dostojników z kancelarii monarszej, tej miary, co późniejsi biskupi Jan Dantyszek i Stanisław Hozjusz.

W 1602 nastąpiło połączenie obydwu parafii, a dekret zatwierdził biskup krakowski Bernard Maciejewski. Parafia wówczas liczyła 19 wsi i należała do parafii bogatych. W latach 1628 – 36 został zbudowany przez ks. Szymona Grzybowskiego kościół parafialny będący nietypowym przykładem ścierania się pierwiastków niderlandyzmu z motywami z kręgu Gucciego. W latach 1634 – 1642 została wzniesiona na starym cmentarzysku przykościelnym Kaplica będąca wierną kopią domku loretańskiego w Loretto. Kaplicę ufundował kanclerz Jerzy Ossoliński.

Tereny Gołębia były wielokrotnie tłem ważnych wydarzeń historycznych. W 1627 roku zawiązała się tu konfederacja (związek szlachty z pospolitego ruszenia) w obronie króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego, a przeciwko stronnictwu profrancuskiemu, dążącemu do jego detronizacji. Marszałkiem konfederacji został Stefan Czarniecki. Postulaty reformatorskie głosiły likwidację dożywotnich urzędów, które proponowano przyznawać na trzy lata.

W tatach 1656 r. pod Gołębiem miało miejsce starcie wojsk króla Szwecji Karola X Gustawa z oddziałami Stefana Czarnieckiego zakończona porażką Polaków.

W okolicach Gołębia rozlokowany był obóz wojsk koronnych podczas wielkich manewrów w 1791 roku.

W okresie II wojny światowej okolice Gołębia były miejscem licznych akcji partyzanckich, z których największym celem było wysadzenie w roku 1943 pociągu niemieckiego z amunicją.

 W roku 1880 utworzono Gminę Gołąb, która przetrwała do roku 1972.   W odległości 3,5 km w kierunku północnym znajduje się dworzec kolejowy wybudowany w 1878 r. Do zabytków Gołębia należy jeszcze zaliczyć budynek plebani zbudowany w latach 1891-95, figura Św. Jana Nepomucena, cmentarz parafialny ( najstarszy nagrobek pochodzi z 1845 r.) oraz pomnik Ku Czci Poległych z 1930 roku.

Miejscowość jest bogata w zasoby rekreacyjno – turystyczne. W jej regionie znajdują się naturalne jeziora: Nur, Borowiec i Fatygi, w których to występują zbiorowiska rzadkich roślin wodnych oraz ptaków.

W okolicach Gołębia funkcjonują dwa rezerwaty przyrody: florystyczny – „Łęg na Kępie”, chroniący pozostałości lasu łęgowego w dolinie Wisły, i faunistyczny „Czapliniec” – ustanowiony w celu ochrony kolonii lęgowej czapli siwej.

Opr. Danuta Smaga